Luật việt vị: đứng việt vị mà không chạm bóng thì bàn thắng có hợp lệ không?
Biên tập và kiểm duyệt: Claudio Imhof · Cập nhật
Đứng ở vị trí việt vị chưa phải phạm lỗi. Bàn thắng chỉ bị hủy khi cầu thủ đó chạm bóng, che tầm nhìn thủ môn, tranh bóng hoặc hưởng lợi từ bóng bật ra.
Đứng việt vị chưa phải phạm lỗi: bàn thắng chỉ bị hủy khi cầu thủ đó chạm bóng, che mắt thủ môn hoặc hưởng lợi từ bóng bật ra. Kèm ngoại lệ và VAR.
Có, trong phần lớn trường hợp. Đứng ở vị trí việt vị chưa phải là phạm lỗi. Trọng tài chỉ thổi khi cầu thủ đứng sai chỗ đó chạm bóng, can thiệp vào đối phương (che tầm nhìn thủ môn, tranh bóng, cố chạm vào bóng ở gần) hoặc hưởng lợi từ một quả bóng bật ra. Nếu tiền đạo đứng việt vị ở cánh xa, không vướng tầm nhìn thủ môn và không làm gì ảnh hưởng tới hậu vệ, cú sút của đồng đội vào lưới vẫn là bàn thắng hợp lệ.
Vì vậy luật việt vị thực chất gồm hai câu hỏi tách rời: cầu thủ có đang ở vị trí việt vị không, và nếu có thì cầu thủ đó có tham gia vào pha bóng không. Chỉ khi câu trả lời cho cả hai là «có» thì mới có lỗi.
Vị trí việt vị là gì
Một cầu thủ tấn công ở vị trí việt vị khi, vào đúng khoảnh khắc đồng đội chuyền hoặc chạm bóng, người đó cùng lúc thỏa ba điều kiện:
- Có một phần đầu, thân hoặc chân nằm trong phần sân đối phương (vạch giữa sân không tính là phần sân đối phương).
- Gần đường biên ngang của đối phương hơn quả bóng.
- Gần đường biên ngang của đối phương hơn cầu thủ phòng ngự thứ hai tính từ cuối lên.
Mốc thứ ba hay bị hiểu thành «hậu vệ cuối cùng». Thủ môn thường đứng sâu nhất, nên cầu thủ phòng ngự thứ hai từ cuối lên thường là hậu vệ đứng thấp nhất. Khi thủ môn lao ra khỏi khung thành và có hai hậu vệ lùi sâu hơn thủ môn, mốc so sánh là hậu vệ thứ hai trong hai người đó, không phải thủ môn.
Thời điểm xét là lúc bóng rời chân người chuyền. Tiền đạo xuất phát đúng vị trí rồi băng lên nhận bóng sau lưng hậu vệ thì không việt vị, dù lúc nhận bóng đã đứng vượt hẳn hàng thủ.
Phần cơ thể nào được tính, đứng ngang hàng thì sao
Tay và cánh tay, tính tới mép dưới nách, không được dùng để xét vị trí việt vị. Quy định này áp dụng cho cả cầu thủ tấn công lẫn cầu thủ phòng ngự. Đầu, vai, thân, chân và mũi giày đều được tính, vì đó là những phần được phép dùng để chơi bóng.
Đứng ngang hàng với cầu thủ phòng ngự thứ hai từ cuối, hoặc ngang hàng với quả bóng, là không việt vị. Luật không có khoảng dung sai cho phía ngược lại: chỉ cần một phần cơ thể được tính nhô lên trước mốc là đã ở vị trí việt vị.
Ba việc khiến vị trí việt vị thành lỗi
Cầu thủ ở vị trí việt vị chỉ bị thổi phạt nếu tham gia vào pha bóng theo một trong ba cách dưới đây. Không làm việc nào trong ba việc này thì không có lỗi, và bàn thắng của đồng đội được công nhận.
| Hành vi | Nghĩa là gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Can thiệp vào lối chơi | Chơi hoặc chạm vào bóng do đồng đội chuyền hay chạm | Tiền đạo đứng việt vị nhận đường chuyền rồi dứt điểm |
| Can thiệp vào đối phương | Không chạm bóng nhưng cản đối phương chơi bóng | Đứng trước mặt thủ môn che hướng bóng, tranh bóng với hậu vệ, rõ ràng cố chạm vào quả bóng đang bay ngang gần mình |
| Hưởng lợi từ vị trí | Chơi quả bóng bật ra trong khi đang ở vị trí việt vị | Bóng dội cột dọc, xà ngang hoặc thủ môn đẩy ra rồi tới chân cầu thủ việt vị |
Không chạm bóng mà vẫn bị thổi là trường hợp ở hàng thứ hai: sự có mặt của cầu thủ việt vị làm thủ môn hoặc hậu vệ không chơi bóng được như bình thường. Chạy về phía bóng thôi thì chưa đủ. Phải có tác động rõ tới khả năng chơi bóng của đối phương.
Các tình huống thường gặp khi tiền đạo không chạm bóng
Đa số tranh cãi rơi vào ba kiểu, và chi tiết quyết định thường là cầu thủ việt vị đứng ở đâu so với thủ môn và quả bóng tới từ ai.
Đứng xa, không vướng thủ môn
Một tiền vệ sút xa từ ngoài vòng cấm. Tiền đạo cùng đội đứng việt vị ở cột xa, cách đường bay của bóng vài mét, không cử động về phía bóng và không cản thủ môn. Bàn thắng hợp lệ. Trợ lý trọng tài có thể đã thấy tiền đạo đứng sai chỗ nhưng không giơ cờ, vì người đó không tham gia.
Đứng trước mặt thủ môn
Cùng cú sút ấy, nhưng tiền đạo đứng ngay giữa thủ môn và quả bóng, trong tầm nhìn của thủ môn. Đây là can thiệp vào đối phương: thủ môn không thấy bóng rời chân người sút. Bàn thắng bị hủy dù tiền đạo không chạm bóng. Nhiều pha VAR hủy bàn thắng từ sút xa thuộc đúng kiểu này. Tương tự, tiền đạo cúi người hay nhảy lên như định đánh đầu một quả bóng bay sát mình, khiến thủ môn phải chần chừ, cũng bị coi là can thiệp.
Bóng bật hậu vệ hoặc thủ môn cứu thua
Đồng đội sút, thủ môn đẩy bóng ra, bóng tới chân tiền đạo đang đứng việt vị lúc cú sút được thực hiện. Tiền đạo bị thổi việt vị vì hưởng lợi từ vị trí của mình. Pha cứu thua không «làm mới» tình huống.
Khác hẳn là khi một hậu vệ chủ động chơi bóng: chuyền về, khống chế, phá bóng có kiểm soát nhưng hỏng. Bóng sau đó tới chân tiền đạo đang đứng việt vị thì không phạt, vì đội phòng ngự đã tự mình chơi quả bóng ấy. Còn nếu bóng chỉ chạm ngẫu nhiên vào ống đồng hậu vệ rồi đổi hướng, đó không phải pha chơi bóng có chủ đích và việt vị vẫn được xét như cũ.
Khi nào không bao giờ bị việt vị
Dù cầu thủ đứng ở đâu, các tình huống sau không bao giờ bị thổi việt vị:
- Nhận bóng trực tiếp từ quả ném biên.
- Nhận bóng trực tiếp từ quả phạt góc.
- Nhận bóng trực tiếp từ quả phát bóng lên.
- Đang ở phần sân nhà lúc đồng đội chuyền, kể cả khi sau đó chạy vượt qua hàng thủ.
- Đứng sau quả bóng hoặc ngang bóng (bóng chuyền lùi về).
Ngoại lệ chỉ áp dụng cho đường bóng trực tiếp. Sau quả phạt góc, nếu bóng được chuyền tiếp từ một đồng đội thì việt vị lại được xét bình thường tại thời điểm đường chuyền thứ hai.
Bị thổi việt vị thì đội kia được hưởng gì
Đội phòng ngự được đá phạt gián tiếp tại nơi cầu thủ việt vị tham gia vào pha bóng. Vị trí này có thể nằm ở phần sân nhà của cầu thủ phạm lỗi, ví dụ khi tiền đạo đứng việt vị lúc bóng được chuyền rồi lùi về sân nhà mới chạm bóng.
Việt vị là lỗi kỹ thuật, không kèm thẻ. Cầu thủ chỉ bị cảnh cáo nếu có hành vi khác đi kèm, như cố tình đá bóng đi sau tiếng còi.
VAR và việt vị bán tự động xét bàn thắng thế nào
Việt vị trong pha tấn công dẫn tới bàn thắng là một trong những tình huống VAR được kiểm tra. Vì thế với những pha sát, trợ lý trọng tài thường để bóng lăn tới khi tình huống kết thúc rồi mới giơ cờ. Nếu cờ giơ sớm mà sai thì bàn thắng đã mất, không cứu được. Giơ muộn thì VAR còn có thể công nhận lại bàn thắng.
Khi VAR kẻ đường, quyết định chỉ phụ thuộc vào việc phần cơ thể được tính có nằm trước mốc hay không. Lệch vài centimet vẫn là việt vị, nên mới có những bàn thắng bị hủy vì mũi giày hay bờ vai.
Việt vị bán tự động dùng nhiều camera gắn trên mái sân để theo dõi các điểm trên cơ thể từng cầu thủ, kết hợp cảm biến trong quả bóng để xác định đúng khoảnh khắc chuyền. Hệ thống dựng hình 3D và gửi cho tổ VAR xác nhận trước khi trọng tài công bố. Công nghệ này được thử ở FIFA Arab Cup 2021 và FIFA Club World Cup 2021, rồi lần đầu dùng ở một kỳ World Cup tại Qatar 2022, sau đó tại Champions League và nhiều giải vô địch quốc gia. Nó đo vị trí nhanh hơn, nhưng câu hỏi cầu thủ việt vị có can thiệp vào đối phương hay không vẫn do trọng tài đánh giá.
Trên trang tỷ số trực tiếp của KQBD AZ, các lần VAR can thiệp được ghi trong mục Diễn biến, kèm phút và kết quả kiểm tra.
Hỏi nhanh
Mấy câu này hay được hỏi lại sau một pha việt vị gây tranh cãi.
Việt vị bị phạt ở đâu?
Tại nơi cầu thủ việt vị tham gia vào pha bóng, kể cả khi chỗ đó nằm trong phần sân nhà của cầu thủ này.
Cầu thủ việt vị chạy về phía bóng rồi dừng lại có bị phạt không?
Không, nếu việc chạy đó không ảnh hưởng tới đối phương và người đó không chạm bóng. Bị phạt khi pha chạy làm hậu vệ hoặc thủ môn phải phản ứng, ví dụ rõ ràng lao vào tranh quả bóng ở gần.
Bóng đá sân 7 phong trào có việt vị không?
Phần lớn giải bóng đá phong trào sân 7 và futsal không áp dụng việt vị. Luật việt vị đầy đủ dùng cho bóng đá 11 người. Các luật khác của bóng đá 11 người được giải thích trong mục kiến thức bóng đá của KQBD AZ.
Bài kiến thức của KQBD AZ; biên tập và kiểm duyệt: Claudio Imhof.
Xem dữ liệu thật: /truc-tiep