Hiệp phụ và đá luân lưu: trận hòa sau 90 phút được phân định thế nào, ai được sút

Trận loại trực tiếp hòa sau 90 phút và bù giờ thì đá thêm hai hiệp phụ, mỗi hiệp tối đa 15 phút cộng bù giờ. Bàn thắng trong hiệp phụ không kết thúc trận ngay; hai đội đá đủ cả hai hiệp. Hết 120 phút vẫn hòa thì đá luân lưu: mỗi đội sút 5 quả xen kẽ từ chấm phạt đền, vẫn bằng nhau thì sút tiếp từng cặp cho tới khi một đội hơn. Chỉ những cầu thủ có mặt trên sân lúc hết trận mới được sút. Cầu thủ dự bị chưa vào sân thì không, trừ trường hợp thay thủ môn bị chấn thương.

Hiệp phụ chỉ có khi điều lệ giải cần một đội thắng ngay trong trận đó.

Hiệp phụ diễn ra thế nào

Hai hiệp phụ dài bằng nhau, mỗi hiệp không quá 15 phút. Thời gian mất vì thay người, chấn thương, VAR hay câu giờ được bù như hai hiệp chính, nên một hiệp phụ thực tế thường dài hơn 15 phút một chút.

Trước hiệp phụ, hai đội nghỉ ngắn trên sân để uống nước, nghe chỉ đạo. Giữa hai hiệp phụ cũng có một quãng nghỉ ngắn để đổi sân. Đội thay người trong các quãng nghỉ này thì không bị tính thêm một lượt thay.

Bàn thắng trong hiệp phụ được tính như mọi bàn thắng khác, và trận vẫn đá tiếp tới hết 120 phút. Luật bàn thắng vàng (ghi bàn là thắng ngay) và bàn thắng bạc (dẫn bàn sau hiệp phụ thứ nhất là thắng) đã bị bỏ từ năm 2004.

Về thay người, nếu điều lệ giải cho phép, mỗi đội được thêm 1 cầu thủ và 1 lượt thay trong hiệp phụ, cộng với các suất chưa dùng trong 90 phút. Các giải lớn như World Cup, Champions League đều áp dụng.

Ai được sút luân lưu

Chỉ cầu thủ có mặt trên sân lúc hết hiệp phụ thứ hai mới đủ điều kiện sút. Cầu thủ tạm ra ngoài vì chấn thương hay chỉnh trang phục lúc hết giờ vẫn được tính. Cầu thủ đã bị thay ra, bị thẻ đỏ, hay dự bị chưa vào sân thì không.

Nếu một đội đông người hơn (đối phương có người bị thẻ đỏ hoặc chấn thương không thể tiếp tục), đội đó phải loại bớt cầu thủ cho bằng số người của đối phương và báo tên người bị loại cho trọng tài. Vì thế hai đội luôn có số người sút bằng nhau.

Có một ngoại lệ cho thủ môn. Nếu thủ môn không thể tiếp tục trong loạt sút, đội được thay bằng một cầu thủ vừa bị loại để cân bằng quân số, hoặc bằng thủ môn dự bị nếu đội còn quyền thay người. Thủ môn đã bị thay thì không được sút nữa.

Loạt luân lưu diễn ra theo các bước nào

Trình tự một loạt luân lưu đi như sau:

1. Trọng tài tung đồng xu để chọn khung thành sẽ dùng.
2. Tung đồng xu lần nữa, đội thắng chọn sút trước hay sút sau.
3. Hai đội cân bằng quân số và báo danh người bị loại (nếu có).
4. Hai đội sút xen kẽ, mỗi đội 5 quả.
5. Hòa sau 5 lượt thì sút từng cặp: đội nào ghi bàn mà đối phương không ghi trong cùng lượt thì thắng.

Trong lúc sút, mọi cầu thủ đủ điều kiện, trừ người sút và hai thủ môn, đứng trong vòng tròn giữa sân. Thủ môn của đội đang sút đứng trong sân, ngoài vòng cấm. Mỗi đội tự quyết định thứ tự sút và không cần báo trước cho trọng tài.

Loạt sút kết thúc sớm khi một đội không thể đuổi kịp dù sút hết số lượt còn lại. Ví dụ, đội A dẫn 3-0 sau 3 lượt thì đội B, dù ghi cả 2 quả còn lại, chỉ lên 2-3, nên loạt sút dừng.

Mỗi cầu thủ phải sút một lần trước khi bất kỳ ai sút lần thứ hai. Nếu loạt sút kéo dài qua hết số người, thủ môn cũng phải sút, rồi vòng mới bắt đầu và đội được đổi thứ tự.

Mỗi quả sút chỉ có một lần chạm. Bóng bật ra từ cột, xà hay thủ môn đều không được đá bồi; quả sút kết thúc khi bóng dừng hoặc ra ngoài. Các lỗi khác (thủ môn rời vạch sớm, người sút giả động tác sai lúc) xử theo luật phạt đền.

Thẻ phạt trong 120 phút không chuyển sang loạt luân lưu. Một cầu thủ có thẻ vàng trong trận rồi bị thẻ vàng nữa trong loạt sút thì không bị đuổi vì hai thẻ ấy.

Giải nào không đá hiệp phụ

Luật chỉ đưa ra các cách phân định, còn điều lệ từng giải chọn dùng cách nào, nên có giải hòa là sút luân lưu luôn.

Trận vòng tròn tính điểm, như các vòng đấu ở giải vô địch quốc gia, không có hiệp phụ hay luân lưu. Ở CAF Champions League, cặp đấu hai lượt hòa tổng tỷ số thì xét bàn thắng sân khách, vẫn bằng thì sút luân lưu ngay, không đá hiệp phụ. FA Cup đã bỏ đá lại từ vòng 1 chính thức, nên trận hòa được phân định bằng hiệp phụ và luân lưu ngay hôm đó.

Kết quả sau luân lưu được ghi thế nào

Trong thống kê chính thức, trận phân định bằng luân lưu được ghi là hòa. Loạt sút chỉ quyết định đội nào đi tiếp hoặc giành danh hiệu. Tỷ số loạt sút được ghi riêng, ví dụ «3-3 (4-2 pen)».

Tỷ lệ kèo 1X2 thông thường chỉ tính 90 phút và bù giờ, không tính hiệp phụ và luân lưu. Nội dung về kèo chỉ dành cho người từ 18 tuổi.

Hỏi nhanh

Còn hai thắc mắc hay gặp: một thử nghiệm đổi thứ tự sút, và các trận chung kết World Cup gần đây kết thúc ra sao.

Thứ tự sút ABBA là gì, còn dùng không?

ABBA là cách xếp lượt để đội sút trước không luôn được đi trước: A sút, rồi B sút hai quả liền, rồi A hai quả. Cách này được thử nghiệm từ năm 2017, đầu tiên ở giải U17 châu Âu, rồi không được đưa vào luật. Hiện các đội vẫn sút xen kẽ A-B.

Chung kết World Cup gần đây có phải đá hiệp phụ, luân lưu không?

Chung kết World Cup 2022, Argentina hòa Pháp 3-3 sau hiệp phụ rồi thắng 4-2 trên chấm luân lưu. Chung kết World Cup 2026, Tây Ban Nha thắng Argentina 1-0 nhờ bàn của Ferran Torres ở phút 106, đầu hiệp phụ thứ hai, nên không cần luân lưu.