Khi nào cá cược không còn là cho vui, và nên làm gì tiếp theo
Biên tập và kiểm duyệt: Claudio Imhof · Cập nhật
Ranh giới nằm ở việc còn kiểm soát được hay không: đặt nhiều hơn dự định, gỡ khi thua, giấu người thân, vay để chơi. Từ hai dấu hiệu trở lên thì nên dừng và tìm hỗ trợ.
Chơi quá mức nhận ra qua việc mất kiểm soát, không phải số tiền. Chín câu tự kiểm tra, cách đặt giới hạn và nơi tìm hỗ trợ khi đã có dấu hiệu.
Ranh giới không nằm ở số tiền mà ở việc bạn còn kiểm soát được hay không. Những dấu hiệu rõ nhất là đặt nhiều hơn dự định, quay lại để gỡ sau khi thua, giấu người thân, vay mượn để chơi và bứt rứt khi cố dừng. Có một dấu hiệu thì nên đặt giới hạn cứng ngay. Có từ hai dấu hiệu trở lên, hoặc đã vay nợ, nói dối vì chuyện chơi, thì nên dừng hẳn và tìm người hỗ trợ.
Ranh giới giữa chơi cho vui và chơi quá mức nằm ở đâu?
Chơi cho vui là khi bạn quyết định trước số tiền và thời gian, giữ được quyết định đó, và chuyện thắng thua không lan sang công việc, gia đình hay giấc ngủ. Khi những điều này không còn giữ được, thói quen đã vượt khỏi mức giải trí, dù số tiền mỗi lần lớn hay nhỏ.
Số tiền thua không phải thước đo, vì cùng một khoản có thể là tiền tiêu vặt với người này và là tiền nhà với người khác. Y khoa cũng không đo bằng tiền. Rối loạn cờ bạc (gambling disorder) được xếp vào cẩm nang chẩn đoán DSM-5 cùng nhóm với các rối loạn gây nghiện, và có trong bảng phân loại bệnh ICD-11 của Tổ chức Y tế Thế giới. Chuyên gia đánh giá theo số tiêu chí hành vi xuất hiện trong 12 tháng, không theo số tiền.
Người trong cuộc thường nhận ra muộn hơn người xung quanh, vì những thay đổi diễn ra từ từ: thêm một trận, thêm một khoản nhỏ, thêm một lần thức khuya. Một danh sách câu hỏi trung thực giúp nhìn rõ những thay đổi đó sớm hơn.
Chín câu tự kiểm tra
Trả lời «có» hoặc «không» cho từng câu, tính trong 12 tháng gần nhất. Danh sách này chỉ để tự nhìn lại, không thay cho chẩn đoán của bác sĩ hay chuyên viên tâm lý.
- Bạn cần đặt số tiền ngày càng lớn mới thấy hứng thú.
- Bạn bứt rứt, cáu gắt khi cố giảm hoặc dừng.
- Bạn đã nhiều lần thử dừng mà không được.
- Bạn hay nghĩ về kèo, tỷ lệ, cách kiếm lại tiền, kể cả lúc làm việc hay ăn cơm.
- Bạn chơi để quên đi buồn chán, căng thẳng, lo âu.
- Sau khi thua, bạn quay lại ngay để «gỡ».
- Bạn nói dối gia đình, bạn bè về số tiền hay thời gian đã chơi.
- Chuyện chơi đã ảnh hưởng tới công việc, học tập hay một mối quan hệ quan trọng.
- Bạn vay tiền, bán đồ hoặc nhờ người khác trả nợ vì chơi.
Đọc kết quả tự kiểm tra thế nào?
Không có câu «có» nào là mức rủi ro thấp. Một câu «có» là lúc nên đặt giới hạn ngay và tự kiểm tra lại sau một tháng. Từ hai câu «có» trở lên, hoặc chỉ cần câu 7 hay câu 9, là lúc nên dừng hẳn và tìm hỗ trợ.
Câu 7 và câu 9 được tách riêng vì nói dối và vay nợ là hai dấu hiệu cho thấy chuyện chơi đã bắt đầu kéo người khác vào và tạo ra hậu quả khó gỡ. Người đã giấu hay đã vay thường khó tự dừng hơn người chỉ thấy mình chơi nhiều.
Các ngưỡng trên được đặt thấp hơn ngưỡng y khoa có chủ ý, để bạn hành động sớm. Theo DSM-5, chuyên gia xem xét chẩn đoán rối loạn cờ bạc khi có từ 4 trong 9 tiêu chí tương tự trong 12 tháng; 4 đến 5 tiêu chí là mức nhẹ, 6 đến 7 là trung bình, 8 đến 9 là nặng.
Nếu vẫn ở mức thấp, giới hạn thế nào?
Giới hạn chỉ có tác dụng khi được đặt trước, cụ thể bằng con số và được giữ cả lúc đang thua.
Đặt một mức tiền tối đa cho mỗi tháng, chỉ lấy từ tiền nhàn rỗi, không bao giờ từ tiền sinh hoạt hay tiền vay. Hết mức là dừng tới tháng sau. Đặt giới hạn thời gian theo cùng cách: không theo dõi kèo trong giờ làm, giờ ngủ, và hẹn giờ khi xem.
Coi khoản đã thua là đã mất, không nạp thêm để gỡ. Gỡ là cái bẫy dễ rơi nhất, vì tỷ lệ luôn có sẵn biên lợi nhuận của bên ra kèo: tổng xác suất các cửa vượt 100%, nên càng đặt nhiều để gỡ thì về lâu dài càng mất nhiều hơn.
Không chơi bằng tiền vay. Khóa hoặc hủy những nguồn vay quá dễ như thẻ tín dụng, ví trả sau, ứng dụng cho vay nhanh. Xóa ứng dụng, chặn trang, rời các nhóm chat bàn kèo để thông báo không còn kéo bạn quay lại.
Kể với một người thân tin cậy về giới hạn bạn đã đặt và nhờ họ hỏi lại mỗi tháng. Khi có người biết, giữ giới hạn dễ hơn nhiều so với tự giữ một mình.
Quay lại xem bóng đá vì chính trận đấu cũng giúp giữ khoảng cách: theo dõi bảng xếp hạng Ngoại hạng Anh hay đọc tin tức bóng đá mà không gắn với tiền.
Đã có dấu hiệu thì làm gì?
Dừng hẳn, cắt các nguồn tiền và nguồn kích thích ở phần trên, rồi tìm người giúp. Rối loạn cờ bạc điều trị được: bác sĩ tâm thần và chuyên viên tâm lý ở bệnh viện có thể đánh giá và điều trị, và liệu pháp nhận thức hành vi là một trong những phương pháp thường dùng.
Việc khó nhất thường là nói ra lần đầu. Bạn không cần kể hết mọi chuyện ngay; chỉ cần nói với một người rằng bạn đang khó dừng và cần giúp. Những nơi dưới đây nhận lời như vậy:
- Đường dây Ngày Mai (096 306 1414): hỗ trợ tâm lý miễn phí qua điện thoại cho người đang khủng hoảng tinh thần, trực theo khung giờ.
- Gamblers Anonymous: nhóm tự lực quốc tế cho người có vấn đề với cờ bạc, có buổi họp trực tiếp, trực tuyến và qua điện thoại.
- Gam-Anon: nhóm tự lực dành cho gia đình và người thân của người chơi.
- GamCare (0808 8020 133): đường dây miễn phí 24/7 cho người ở Anh, Scotland và xứ Wales, có trò chuyện trực tuyến bằng tiếng Anh.
- Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111: miễn phí, 24/7, khi người dưới 18 tuổi bị lôi kéo vào cá cược.
- Cấp cứu 115: khi có nguy cơ tự gây hại, gọi ngay hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất.
Số điện thoại và giờ trực có thể đổi, nên đối chiếu trên trang chính thức của từng nơi trước khi gọi.
KQBD AZ cung cấp dữ liệu bóng đá cho người từ 18 tuổi và không khuyến khích cá cược dưới mọi hình thức; xem cảnh báo 18+.
Câu hỏi thường gặp
Người thân dễ giúp sai cách, người chơi ít vẫn nên tự kiểm tra, và lúc bế tắc thì tìm người nghe trước đã.
Người thân nên làm gì khi phát hiện ai đó chơi quá mức?
Nói chuyện lúc bình tĩnh, kể cụ thể điều bạn thấy thay vì dán nhãn. Không trả nợ thay, vì trả nợ thay thường khiến vấn đề kéo dài, và khuyến khích người đó gặp chuyên gia. Bản thân người thân cũng cần chỗ dựa; Gam-Anon là nhóm dành riêng cho gia đình.
Chỉ chơi nhỏ cho vui thì có cần tự kiểm tra không?
Có. Chín câu chỉ mất vài phút, và thói quen thay đổi từ từ nên khó tự thấy. Làm lại mỗi tháng, nhất là sau một giai đoạn thua liên tiếp.
Đang thấy bế tắc vì nợ thì nên gọi ai trước?
Nếu có ý nghĩ tự gây hại, gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay. Nếu cần một người nghe, gọi đường dây Ngày Mai trong giờ trực, rồi đặt lịch gặp bác sĩ tâm thần hoặc chuyên viên tâm lý. Chuyện nợ sẽ dễ tính hơn khi bạn không còn phải gánh một mình.
Bài kiến thức của KQBD AZ; biên tập và kiểm duyệt: Claudio Imhof.