Quả bóng vàng là gì, ai bầu và chấm điểm ra sao?

Quả bóng vàng (Ballon d’Or) là giải cá nhân do tạp chí France Football lập ra năm 1956, từ 2024 đồng tổ chức với UEFA. Người quyết định là nhà báo: mỗi nước trong top 100 bảng xếp hạng FIFA nam cử một người, và mỗi người xếp 10 cầu thủ trong danh sách 30 đề cử theo thang 15, 12, 10, 8, 7, 5, 4, 3, 2, 1 điểm. Tiêu chí là phong độ cá nhân, thành tích tập thể và đẳng cấp, không có công thức tính bằng số bàn hay số trận, nên mỗi nhà báo tự cân và có những năm kết quả gây tranh cãi.

Ai được bỏ phiếu Quả bóng vàng?

Người bỏ phiếu là nhà báo bóng đá, mỗi quốc gia một người, lấy từ 100 nước đứng đầu bảng xếp hạng FIFA nam. Giải nữ dùng cùng cách nhưng lấy 50 nước đứng đầu bảng xếp hạng FIFA nữ. HLV, đội trưởng đội tuyển hay người hâm mộ không có phiếu.

Từ 2024, UEFA cùng tổ chức lễ trao giải, còn tên giải và hệ thống bầu chọn vẫn do France Football giữ.

Một nước có người bầu hay không tùy vào thứ hạng FIFA ở thời điểm chốt danh sách. Việt Nam chỉ có phiếu ở giải nam khi đội tuyển nằm trong top 100, nên bạn nên kiểm thứ hạng hiện tại trên bảng xếp hạng FIFA trước khi khẳng định.

Phiếu bầu được chấm điểm thế nào?

Ban tổ chức công bố danh sách 30 đề cử nam. Mỗi nhà báo chọn ra 10 người trong số đó và xếp thứ tự: hạng nhất được 15 điểm, rồi 12, 10, 8, 7, 5, 4, 3, 2 và 1 điểm cho hạng mười. Cộng điểm của mọi phiếu, ai nhiều nhất thắng. Nếu bằng điểm, người có nhiều phiếu xếp hạng nhất hơn đứng trên, tiếp theo mới xét số phiếu hạng nhì.

Khoảng cách giữa hạng 1 (15 điểm) và hạng 2 (12 điểm) chỉ 3 điểm, nên một cầu thủ được nhiều nhà báo xếp thứ hai vẫn có thể vượt người được một nhóm nhỏ xếp thứ nhất. Năm 2025, Ousmane Dembélé thắng với 1.380 điểm, hơn Lamine Yamal (1.059) và Vitinha (703).

Người bầu dựa vào tiêu chí nào?

Quy chế yêu cầu nhà báo cân nhắc ba thứ:

1. Phong độ cá nhân, nhất là tính quyết định trong các trận lớn.
2. Thành tích tập thể và danh hiệu của CLB, đội tuyển.
3. Đẳng cấp và tinh thần fair-play.

Từ 2022, giải xét theo mùa bóng (tháng 8 năm trước đến tháng 7 năm sau) thay vì năm dương lịch. Vì thế các giải hè như World Cup, Euro hay Copa America được tính cho mùa vừa kết thúc. Kỳ xét Quả bóng vàng 2026 kéo dài từ 3/8/2025 đến 19/7/2026, tức là trọn World Cup 2026.

Vì sao có năm kết quả gây tranh cãi?

Tranh cãi đến từ chính cách tính: ba tiêu chí trên không có trọng số, nên mỗi nhà báo tự quyết phong độ cá nhân nặng bao nhiêu so với danh hiệu. Người thiên về số liệu sẽ xếp chân sút ghi nhiều bàn nhất lên đầu, người thiên về danh hiệu sẽ chọn cầu thủ vừa vô địch giải lớn. Cộng 100 lá phiếu cân theo 100 cách khác nhau, kết quả thường lệch với bảng thống kê bàn thắng.

Năm có World Cup hay Euro, cầu thủ nổi bật của đội vô địch thường được xếp cao dù mùa CLB không vượt trội. Ngược lại, vô địch World Cup chưa bảo đảm đoạt giải nếu phong độ cả mùa không đủ.

Vị trí thi đấu cũng tạo thiên lệch. Tiền vệ và tiền đạo thắng gần như mọi năm; Lev Yashin (1963) vẫn là thủ môn duy nhất từng đoạt giải. Còn năm 2020, France Football không trao giải vì đại dịch COVID-19, nên mùa Robert Lewandowski vô địch Champions League cùng Bayern Munich không có Quả bóng vàng.

Khi thấy một kết quả lạ, cách kiểm nhanh nhất là xem bảng điểm chi tiết France Football công bố sau lễ: biết người thắng hơn bao nhiêu điểm và được bao nhiêu phiếu hạng nhất thì sẽ rõ là chiến thắng sát nút hay cách biệt.

Quả bóng vàng đã thay đổi luật những lần nào?

Luật bầu đã đổi nhiều lần, nên danh sách chủ nhân thời kỳ đầu không so được trực tiếp với hiện nay. Các mốc chính:

• 1956: giải đầu tiên, chỉ cầu thủ châu Âu được đề cử, Stanley Matthews (Anh) đoạt giải.
• 1995: mở cho cầu thủ mọi quốc tịch đang đá ở CLB châu Âu; George Weah (Liberia) là người ngoài châu Âu đầu tiên thắng.
• 2007: thành giải toàn cầu, mọi cầu thủ chuyên nghiệp đều có thể được đề cử.
• 2010 đến 2015: sáp nhập với giải của FIFA thành FIFA Ballon d’Or, rồi tách lại từ 2016.
• 2018: có thêm Quả bóng vàng nữ và Kopa Trophy cho cầu thủ dưới 21 tuổi.
• 2020: không trao giải.
• 2022: chuyển sang xét theo mùa, người bầu thu về nhà báo của 100 nước đứng đầu bảng xếp hạng FIFA.
• 2024: UEFA đồng tổ chức.

Ai đoạt Quả bóng vàng những năm gần đây và ai giữ kỷ lục?

Lionel Messi giữ kỷ lục 8 lần, Cristiano Ronaldo có 5 lần. Johan Cruyff, Michel Platini và Marco van Basten cùng có 3 lần; Platini thắng ba năm liền (1983 đến 1985), Messi thắng bốn năm liền (2009 đến 2012).

Ở giải nữ, Aitana Bonmatí thắng ba năm liên tiếp 2023, 2024 và 2025.

Quả bóng vàng 2026 trao khi nào?

Lễ trao Quả bóng vàng 2026 diễn ra ngày 26/10/2026 tại London, lần đầu tiên tổ chức ngoài Paris. Đến thời điểm bài viết (22/10/2026), giải chưa có chủ nhân.

Danh sách 30 đề cử nam có Harry Kane, Lamine Yamal, Kylian Mbappé, Erling Haaland, Ousmane Dembélé, Lionel Messi và các tuyển thủ Tây Ban Nha vừa vô địch World Cup 2026 như Rodri và Pau Cubarsí. Kỳ xét giải trọn mùa 2025/26, nên cả World Cup 2026 lẫn Champions League mùa ấy đều nằm trong phần người bầu chấm.

Hỏi đáp

Cầu thủ châu Phi duy nhất từng đoạt Quả bóng vàng là George Weah (Liberia), năm 1995 khi đá cho AC Milan.

Quả bóng vàng khác giải The Best của FIFA thế nào?

Quả bóng vàng do France Football (cùng UEFA từ 2024) trao và chỉ nhà báo bầu. The Best FIFA Men’s Player do FIFA trao, với phiếu của HLV, đội trưởng các đội tuyển, nhà báo và người hâm mộ. Hai giải từng gộp làm một từ 2010 đến 2015, nên cùng một năm có thể có hai người thắng khác nhau.

Lễ Quả bóng vàng còn trao những giải nào khác?

Ngoài giải chính cho nam và nữ còn có Kopa Trophy cho cầu thủ trẻ dưới 21 tuổi, Yashin Trophy cho thủ môn (từ 2019), Gerd Müller Trophy cho chân sút hay nhất, giải Sócrates cho hoạt động xã hội, cùng các hạng mục HLV và CLB của năm.